อัฏฐังคิกมรรค หรือ มรรคมีองค์ 8 เรียกเต็ม ๆ ว่า อริยอัฏฐังคิกมรรค แปลว่า ทางมีองค์แปดประการอันประเสริฐ เป็นทางที่นำไปสู่ความดับทุกข์ หรือที่เรียกว่า นิโรธคามินีปฏิปทา ในอริยสัจ 4 นั่นเอง องค์ 8 ประการของอริยมรรคนั้นประกอบด้วย

1. สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ ได้แก่ ความเห็นที่ถูกต้อง 2 ระดับ คือ

-ความเห็นชอบระดับโลกิยะ คือ ความเห็นที่ถูกต้องตามคลองธรรม เช่น เห็นว่าบุญบาปมีจริง ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว

-ความเห็นชอบระดับโลกุตตระ คือ ความเห็นชอบระดับสูง ได้แก่ ความรู้อริยสัจ 4 หรือ เห็นไตรลักษณ์ เห็นปฏิจจสมุปบาท

2. สัมมาสังกัปปะ ความดำริชอบ ได้แก่ ความดำริ 3 ประการ คือ

-เนกขัมมสังกัปปะ ความดำริในอันออกจากกาม คือความดำริในอันที่จะนำตนออกจากวิถีแห่งผู้บริโภคกาม ดำเนินในวิถีที่ไม่ลุ่มหลงมัวเมาในกามารมณ์

-อพยาบาทสังกัปปะ ความดำริในทางที่ไม่พยาบาท คือ ความดำริในทางที่ไม่ปองร้าย ไม่จองเวรจองกรรมผู้อื่น ไม่จองล้างจองผลาญผู้อื่น

-อวิหิงสาสังกัปปะ ความดำริในทางที่ไม่เบียดเบียน คือ ความดำริในทางที่ไม่ทำให้ผู้อื่นต้องเดือดร้อน

3. สัมมาวาจาาเจรจาชอบ ได้แก่ การดำรงตนอยู่ในวจีสุจริต 4 ประการคือ

-มุสาวาทา เวรมณี เว้นจาการพูดเท็จ พูดแต่สิ่งที่เป็นความจริง

-ปิสุณาย วาจาย เวรมณี เว้นจากการพูดส่อเสียด พูดแต่วาจาที่ก่อให้เกิดความสมัครสมานสามัคคีกัน

-ผรุสาย วาจาย เวรมณี เว้นจากการพูดคำหยาบ พูดแต่วาจาที่ไพเราะอ่อนหวาน

-สัมผัปปลาปา เวรมณี เว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ พูดแต่วาจาที่ก่อประโยชน์

4. สัมมากัมมันตะ การงานชอบ หรือ การกระทำชอบ ได้แก่ การตั้งตนอยู่ในกายสุจริต 3 ประการคือ

-ปาณาติปาตา เวรมณี เว้นจากการฆ่าสัตว์ตัดชีวิต

-อทินนาทานา เวรมณี เว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขาไม่ได้ให้ เว้นจากการลักทรัพย์

-กาเมสุ มิจฉาจารา เวรมณี เว้นจากการประพฤติผิดในกาม

5. สัมมาอาชีวะการเลี้ยงชีพชอบ หมายถึง การเว้นขาดจากมิจฉาชีพ เว้นขาดจากอเนสนา คือการแสวงหาปัจจัยสี่ในทางที่ไม่ควร เลี้ยงชีพโดยสัมมาชีพ แสวงหาปัจจัยสี่ในทางที่ถูกที่ควร

6. สัมมาวายามะความเพียรชอบ หมายถึง การตั้งตนอยู่ในความเพียรชอบคือสัมมัปปธาน 4 ประการคือ

-สังวรปธาน เพียรระวังบาปไม่ให้เกิดขึ้นในสันดาน

-ปหานปธาน เพียรละบาปอกุศลที่มีอยู่ในสันดานให้หมดไป

-ภาวนาปธาน เพียรสร้างคุณงามความดีให้เกิดให้มีให้เจริญขึ้น

-อนุรักขนาปธาน เพียรรักษาคุณงามความดีที่มีอยู่มิให้เสื่อม

7. สัมมาสติ ความระลึกชอบ หมายถึง การเจริญสติปัฏฐาน 4คือ

-กายานุปัสสนา การใช้สติตามพิจารณากายเป็นอารมณ์

-เวทนานุปัสสนา การใช้สติตามพิจารณาเวทนาเป็นอารมณ์

-จิตตานุปัสสนา การใช้สติตามพิจารณาจิตเป็นอารมณ์

-ธัมมานุปัสสนา การใช้สติตามพิจารณาธรรมเป็นอารมณ์

8. สัมมาสมาธิความตั้งจิตมั่นชอบ หมายเอาการเจริญฌาน 4 คือ ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน และจตุตถฌาน

มรรคมีองค์ 8 นี้ จัดลงในไตรสิกขาได้ดังนี้

-สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ และสัมมาอาชีวะ จัดลงใน ศีล

-สัมมาวายามะ สัมมาสติ และสัมมาสมาธิ จัดลงใน สมาธิ

-สัมมาทิฏฐิ และสัมมาสังกัปปะ จัดลงใน ปัญญา

ที่มา : https://www.jaisangma.com/the-noble-eightfold-path/